ปลาทองความจำ 3 วินาทีจริงไหม? งานวิจัยบอกว่าจำได้เป็นเดือน

สแนปซัม! ปลาทองความจำแค่ 3 วินาที ว่ายครบรอบก็ลืมแล้วว่าเคยมา ใครๆ ก็รู้!

ซัมใครๆ ก็รู้ แต่ไม่มีใครหาเจอว่าใครพูดเป็นคนแรก นั่นแหละที่น่าสงสัย

"ความจำปลาทอง" กลายเป็นคำแซวคนขี้ลืมไปแล้ว ทั้งที่ไม่มีใครบอกได้ว่าตัวเลข 3 วินาทีมาจากไหน ส่วนนักวิจัยที่ลองทดสอบความจำปลาทองจริงๆ กลับได้ผลคนละเรื่องเลย

หลักฐานชิ้นที่ 1ตัวเลข 3 วินาทีไม่มีต้นตอ

สแนปอ้าว ไม่มีงานวิจัยเลยเหรอ

ซัมไม่มีสักชิ้น แม้แต่เว็บที่ไล่จับข่าวลือก็หาต้นตอ 3 วินาทีไม่เจอ ส่วนงานวิจัยจริงบอกตรงกันข้าม

ทีมค้นข้อมูลของเราไล่ดูทุกแหล่งที่หาได้ รวมถึงเว็บที่ตั้งขึ้นมาตรวจสอบความเชื่อผิดๆ โดยเฉพาะ แต่ไม่มีแหล่งไหนบอกได้ว่าตัวเลขนี้มาจากงานวิจัยชิ้นไหน ใครพูดเป็นคนแรก หรือเริ่มเมื่อไหร่ ส่วนเรื่องเล่าว่ามาจากการ์ตูนหรือวัฒนธรรมป๊อปยุคใดยุคหนึ่งก็ไม่มีหลักฐานรองรับเหมือนกัน คำตอบที่ตรงที่สุดตอนนี้คือ ไม่มีใครรู้

คำกล่าวอ้างที่ไม่มีต้นตอไม่ได้ผิดเสมอไป แต่ถ้ามีการทดลองจริงที่ให้ผลตรงข้าม คำกล่าวอ้างนั้นก็ยืนไม่อยู่ และคดีนี้มีการทดลองแบบนั้นหลายชิ้น

หลักฐานชิ้นที่ 2ปลาที่รู้เวลาอาหาร ที่มหาวิทยาลัยพลิมัธ

กลางทศวรรษ 1990 ที่คณะจิตวิทยา มหาวิทยาลัยพลิมัธ ประเทศอังกฤษ Phil Gee ทำวิทยานิพนธ์ชื่อ *"Temporally Discriminated Operant Responding in Fish"* คลังวิทยานิพนธ์ของมหาวิทยาลัยบันทึกว่าเป็นปี 1995 (เว็บอธิบายวิทยาศาสตร์บางแห่งเขียนว่าปี 1994 แต่น่าจะเป็นงานชิ้นเดียวกัน)

เขาฝึกปลาทองและปลากระบอกเทาให้กดคันโยกเพื่อรับอาหาร แล้วให้อาหารออกเฉพาะ ชั่วโมงเดียวต่อวัน

สแนปปลาจะไปรู้เวลาได้ยังไง

ซัมรู้สิ มันไปกดถี่ๆ ช่วงชั่วโมงนั้น แล้วจำจังหวะเวลานั้นได้ต่ออีกหลายวัน

ปลาเรียนรู้ว่าต้องไปกดคันโยกถี่ๆ ในช่วงชั่วโมงที่มีอาหาร และยังทำแบบนั้นต่ออีกหลายวัน ทั้งที่กดไปก็ไม่มีอาหารออกมาแล้ว ถ้าความจำมีแค่ 3 วินาที ปลาก็ไม่มีทางจำได้ว่าอาหารออกตอนไหนของวัน

หลักฐานชิ้นที่ 3แยกสีและจำกลิ่นได้

ก่อนหน้านั้นยังมีงานเรื่องการแยกสี งานของ McCleary และ Bernstein ปี 1959 ฝึกปลาทองให้แยกแผ่นสีต่างๆ โดยควบคุมความสว่างไว้ เพื่อพิสูจน์ว่าปลาเรียนรู้ "สี" จริงๆ ไม่ได้แค่ตอบสนองต่อความมืดความสว่าง ส่วนงานต่อมาของ Muntz และ Cronly-Dillon ทดสอบไปถึงการแยกสีน้ำเงิน เขียว และแดง

อีกการทดลองหนึ่งฝึกปลาทองให้จับคู่กลิ่นกรดอะมิโนกับรางวัล ปลา จำความเชื่อมโยงนั้นได้นานอย่างน้อย 3 เดือน

หลักฐานชิ้นที่ 4เด็กอายุ 15 ทดลองเองที่บ้าน

สแนปนั่นมันในห้องแล็บ ปลาบ้านๆ คงไม่เก่งขนาดนั้นหรอก

เดือนกุมภาพันธ์ 2008 Rory Stokes นักเรียนอายุ 15 ปี จาก Australian Science and Mathematics School เมืองแอดิเลด ออสเตรเลีย ทำการทดลองที่สื่อหลายสำนักรายงานข่าวในตอนนั้น

• ช่วงฝึก 3 สัปดาห์ เขาวางสัญลักษณ์ลงในตู้ทุกครั้งที่ให้อาหาร
• ตอนแรกปลาใช้เวลาเกิน 1 นาทีกว่าจะว่ายมาหาสัญลักษณ์ พอจบช่วงฝึกเหลือไม่ถึง 5 วินาที
• จากนั้นเขาเก็บสัญลักษณ์ออกไป 6 วัน
• พอวางกลับเข้าไป ปลาว่ายมาหาภายใน 4.4 วินาที

ต้องบอกไว้ก่อนว่านี่เป็นโครงงานวิทยาศาสตร์ของนักเรียน ไม่ได้ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ แต่ผลก็ออกมาทางเดียวกับงานในห้องแล็บ

หลักฐานชิ้นที่ 5คำสรุปของนักวิจัยปลา

ซัมนักวิจัยปลา คูลัม บราวน์ จากมหาวิทยาลัยแมคควอรี สรุปไว้ในวารสารวิชาการว่า ปลาจำสิ่งที่เรียนรู้ได้เป็นเดือน บางกรณีราว 1 ปี

Culum Brown แห่งมหาวิทยาลัย Macquarie เมืองซิดนีย์ ศึกษาเรื่องการรับรู้และการเรียนรู้ของปลามากว่า 25 ปี เขาเขียนบทความทบทวนงานวิจัยชื่อ *"Fish intelligence, sentience and ethics"* ลงวารสาร *Animal Cognition* (2015) และสรุปว่าปลา รวมถึงปลาทอง เรียนรู้และจำวิธีทำสิ่งต่างๆ ได้ เช่น การหลบกับดัก โดยจำได้นานเป็นเดือน และบางกรณีมีรายงานว่าจำได้นานราว 1 ปี

แฟ้มแนบ: ปลาชนิดอื่นก็จำได้นาน

ตามรายงานของ Jerusalem Post และ Practical Fishkeeping ทีมจากสถาบัน Technion ของอิสราเอล (Boaz Tzion, Assaf Barki และ Ilan Karplus) ฝึกปลาเลี้ยงให้จับคู่เสียงใต้น้ำกับเวลาให้อาหาร แล้วปล่อยลงทะเลหลังฝึกครบ 1 เดือน 4 ถึง 5 เดือนต่อมา ปลาก็ยังตอบสนองต่อเสียงนั้นได้ งานนี้ไม่ได้ทดลองกับปลาทอง แต่ก็เป็นอีกหลักฐานว่าปลาจำได้นาน

สรุปคดี

• ตัวเลข 3 วินาที ไม่มีงานวิจัยรองรับ และไม่มีใครหาต้นตอเจอ
• ในห้องแล็บ ปลาทองจำช่วงเวลาให้อาหาร แยกสี และจำกลิ่นได้เป็นวันถึงเป็นเดือน
• นักวิจัยปลา สรุปว่าปลาจำสิ่งที่เรียนรู้ได้เป็นเดือน บางกรณีราว 1 ปี

ซัมสรุปคดี สแนป ความจำ 3 วินาทีไม่มีหลักฐานรองรับ ปลาทองจำได้เป็นเดือน