นโปเลียนตัวเตี้ยจริงไหม? ความลับอยู่ที่นิ้วฝรั่งเศส
บันทึกบอกว่านโปเลียนสูง 5 pieds 2 pouces ซึ่งเป็นหน่วยฝรั่งเศส แปลงให้ถูกแล้วราว 168 ถึง 170 ซม. ซัมกับสแนปตามรอยตัวเลขจริง ภาพล้อ Little Boney และทหารองครักษ์ตัวสูง

สแนปซัม! นโปเลียนตัวเตี้ยมาก สูงแค่ 5 ฟุต 2 นิ้ว เลยต้องออกรบชดเชย!

ซัมตัวเลขนั้นมีจริง แต่หน่วยผิดนะสแนป
"นโปเลียนตัวเตี้ย" น่าจะเป็นเรื่องประวัติศาสตร์ที่คนจำได้แม่นที่สุดเรื่องหนึ่ง ขนาดมีคำว่า "Napoleon complex" ไว้แซวคนตัวเล็กที่ชอบเอาชนะ แต่พอเปิดบันทึกจริงดู เรื่องนี้เกิดจากความผิดพลาดสองชั้น ชั้นแรกคือการแปลงหน่วย ชั้นที่สองคือสงครามภาพล้อของอังกฤษ

หลักฐานชิ้นที่ 1ตัวเลขจากเกาะเซนต์เฮเลนา
นโปเลียนเสียชีวิตบนเกาะเซนต์เฮเลนาในปี 1821 แพทย์ที่ดูแลเขาจดความสูงตอนเสียชีวิตไว้ว่า "5 pieds 2 pouces" (ห้าปีเย สองปูซ) ตัวเลขนี้เป็นของจริง ไม่มีใครเถียง ปัญหาคือ pieds กับ pouces เป็น หน่วยวัดของฝรั่งเศสสมัยก่อนปฏิวัติ ไม่ใช่ฟุตกับนิ้วแบบอังกฤษ


สแนปก็ 5 ฟุต 2 นิ้วไง

ซัมไม่ใช่ นิ้วฝรั่งเศสยาวราว 2.71 เซนติเมตร ยาวกว่านิ้วอังกฤษ
หลักฐานชิ้นที่ 2นิ้วฝรั่งเศสยาวกว่านิ้วอังกฤษ
1 pouce หรือนิ้วฝรั่งเศสยาวราว 2.71 เซนติเมตร ส่วน 1 นิ้วอังกฤษยาว 2.54 เซนติเมตร นิ้วฝรั่งเศสจึงยาวกว่าราวร้อยละ 6.7 ถ้าเอาตัวเลขในบันทึกมาอ่านเป็นหน่วยอังกฤษตรงๆ ความสูงก็หายไปหลายนิ้วทันที
ทีมเราลองคำนวณดู ถ้าอ่านเป็น 5 ฟุต 2 นิ้วแบบอังกฤษ จะได้ราว 157 เซนติเมตร แต่พอแปลงจากหน่วยฝรั่งเศสให้ถูก แหล่งข้อมูลหลายแห่ง ทั้ง Encyclopaedia Britannica และ National Geographic ให้ตัวเลขตรงกันว่านโปเลียนสูงราว 168 ถึง 170 เซนติเมตร หรือราว 5 ฟุต 6 ถึง 5 ฟุต 7 นิ้วแบบอังกฤษ
หลักฐานชิ้นที่ 3เทียบกับคนยุคเดียวกัน

สแนปแล้วสมัยนั้นถือว่าเตี้ยไหม

ซัมชายฝรั่งเศสยุคนั้นสูงเฉลี่ยราว 165 เซนติเมตร
ต้องเทียบความสูงกับคนรุ่นเดียวกัน ไม่ใช่คนสมัยนี้ ชายฝรั่งเศสยุคนั้นสูงเฉลี่ยราว 5 ฟุต 5 นิ้ว หรือราว 165 เซนติเมตร นโปเลียนจึง สูงพอๆ กับค่าเฉลี่ย หรือสูงกว่านิดหน่อย ไม่ได้เตี้ยอย่างที่เล่ากัน
ผู้ต้องสงสัยคนที่ 1: นักวาดภาพล้อ เจมส์ กิลเรย์

สแนปแล้วภาพจำตัวจิ๋วมาจากไหน
ต้นเรื่องของภาพจำ "นโปเลียนตัวจิ๋ว" คือ James Gillray นักวาดภาพล้อการเมืองชาวอังกฤษ
สมัยนั้นอังกฤษผลิตภาพล้อต่อต้านนโปเลียนราว 2,000 ชิ้น กิลเรย์วาดเองราว 40 ชิ้น และงานของเขามีอิทธิพลที่สุด ตัวการ์ตูน "Little Boney" ของเขาปรากฏครั้งแรกในภาพพิมพ์ลงวันที่ มกราคม 1803 ตอนที่สนธิสัญญาอาเมียงส์ล่ม และคนอังกฤษกลัวว่าฝรั่งเศสจะยกทัพมาบุก

ภาพที่ดังที่สุดภาพหนึ่งคือ *The King of Brobdingnag and Gulliver* (1803) ที่ล้อเรื่องกัลลิเวอร์ผจญภัย ในภาพ พระเจ้าจอร์จที่ 3 ของอังกฤษถือนโปเลียนตัวจิ๋วไว้บนฝ่ามือ แล้วส่องดูด้วยกล้อง อีกภาพคือ *Maniac Ravings, or Little Boney in a Strong Fit* (24 พฤษภาคม 1803) ที่วาดนโปเลียนตัวเล็กกำลังอาละวาดคลั่ง

ตามบทความของ Public Domain Review ภาพนโปเลียนยุคแรกของกิลเรย์ (ราวปี 1798) ยังมีขนาดใกล้เคียงคนปกติ แต่หลังจากนั้นเขาตั้งใจวาดให้ตัวเล็กลงเรื่อยๆ เพราะการทำให้ศัตรูดูเล็กและไม่น่ากลัวคือโฆษณาชวนเชื่อในยามสงคราม ไม่ใช่การวาดตามรูปร่างจริง
ตามที่เว็บไซต์ History Hit เล่าไว้ นโปเลียนเคยพูดทีหลังว่าภาพล้อของกิลเรย์ทำร้ายเขาได้มากกว่านายพลทั้งโหลรวมกัน (คำพูดนี้ทีมเราพบในแหล่งเดียว จึงขอให้ถือเป็นเรื่องเล่า)
ผู้ต้องสงสัยคนที่ 2: ทหารองครักษ์ตัวสูง

ซัมแถมทหารองครักษ์ของเขาคัดคนตัวสูง พอยืนข้างกัน นโปเลียนเลยดูเตี้ยลงไปอีก
นอกจากภาพล้อ ยังมีเรื่องสายตาด้วย ทหารองครักษ์จักรวรรดิ (Imperial Guard) โดยเฉพาะทหารราบเกรนาเดียร์ของกององครักษ์เก่า (Old Guard) ส่วนหนึ่งคัดจากคนที่ตัวสูงกว่าคนทั่วไป เวลานโปเลียนยืนอยู่ท่ามกลางพวกเขา ไม่ว่าจะเห็นด้วยตาจริงหรือในภาพวาดภาพพิมพ์สมัยนั้น เขาก็ดูตัวเล็กลง (ตัวเลขเกณฑ์ความสูงที่แน่นอนแต่ละแหล่งให้ไม่ตรงกัน ทีมเราจึงไม่ใส่ตัวเลข)

แฟ้มแนบ 1: "สิบโทตัวน้อย" ไม่ได้แปลว่าตัวเตี้ย
ฉายา "le petit caporal" หรือ "สิบโทตัวน้อย" ฟังเหมือนแซวความสูง แต่ตามเรื่องที่เล่าสืบกันมา ทหารของเขาตั้งฉายานี้หลัง ยุทธการที่โลดี (Battle of Lodi) วันที่ 10 พฤษภาคม 1796 ในอิตาลี เพื่อยกย่องที่เขาลงมือสั่งการและช่วยเล็งปืนใหญ่ด้วยตัวเอง ซึ่งเป็นงานของทหารชั้นผู้น้อยอย่างสิบโท คำว่า "petit" ในฉายานี้จึงเป็นความเอ็นดู ไม่เกี่ยวกับเซนติเมตร

แฟ้มแนบ 2: "Napoleon complex" ก็มีตำนานของตัวเอง
คำว่า "Napoleon complex" ที่ใช้แซวคนตัวเล็ก ปรากฏในสื่อภาษาอังกฤษอย่างน้อยตั้งแต่ปี 1928 หลังนโปเลียนเสียชีวิตไปกว่าร้อยปี หลายคนคิดว่าคำนี้มาจากนักจิตวิทยา Alfred Adler ผู้คิดคำว่า "ปมด้อย" (inferiority complex) ในทศวรรษ 1920 แต่จริงๆ แล้ว Adler ไม่เคยตั้งหรือใช้คำว่า "Napoleon complex" เลย ตาม Encyclopedia.com คำนี้เป็นคำที่นักข่าวนิยมใช้ ไม่ใช่ศัพท์ทางวิชาการ
สรุปคดี
- ตัวเลข 5 ฟุต 2 นิ้วมีจริง แต่เป็นหน่วยฝรั่งเศส "5 pieds 2 pouces"
- แปลงให้ถูกแล้วสูงราว 168 ถึง 170 เซนติเมตร พอๆ กับชายฝรั่งเศสยุคนั้น หรือสูงกว่าเล็กน้อย
- ภาพจำตัวจิ๋วมาจากภาพล้อ "Little Boney" ของกิลเรย์ ตั้งแต่ปี 1803 และจากทหารองครักษ์ที่ตัวสูงกว่า
- นโปเลียนไม่ได้เตี้ย แค่โดนหน่วยวัดกับภาพล้อแกล้ง
นโปเลียนสูงราว 168 ถึง 170 ซม. พอๆ กับค่าเฉลี่ยยุคนั้น ไม่ได้เตี้ย แค่โดนหน่วยวัดกับภาพล้อแกล้ง

สแนปงั้นถ้าผมวัดตัวเป็นนิ้วฝรั่งเศส ผมก็สูงขึ้นสิ

ซัมตัวเลขน้อยลงต่างหาก ตัวนายก็เตี้ยเท่าเดิม
แหล่งอ้างอิง
- Encyclopaedia Britannica: Was Napoleon short?
- National Geographic: Napoleon complex: height discrimination in men through history
- The Monthly: Was Napoleon Bonaparte a 'shorty'?
- The Public Domain Review: Little Boney: James Gillray and Napoleon's Fragile Masculinity
- History Hit: How Did James Gillray Attack Napoleon as the Little Corporal?
- Wikipedia: Battle of Lodi
- Encyclopedia.com: Napoleon Complex
เครดิตภาพ
- The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries, ภาพโดย Jacques-Louis David (1812), National Gallery of Art, สาธารณสมบัติ (ต้นฉบับ)
- Death mask of Napoleon, ภาพโดย Rama, CC BY-SA 3.0 FR (ต้นฉบับ)
- The King of Brobdingnag and Gulliver, ภาพโดย James Gillray (1803), Yale Center for British Art, CC0 (ต้นฉบับ)
- Maniac Ravings or Little Boney in a Strong Fit, ภาพโดย James Gillray (1803), Yale Center for British Art, CC0 (ต้นฉบับ)
- Grenadier à pied de la Vieille Garde, ภาพโดย Édouard Detaille, สาธารณสมบัติ (ต้นฉบับ)
- General Bonaparte giving orders at the Battle of Lodi, ภาพโดย Louis-François Lejeune (1804), สาธารณสมบัติ (ต้นฉบับ)


