เครื่องกรองน้ำ ยิ่งหลายขั้นยิ่งสะอาดจริงไหม? อ่านฉลากมาตรฐานก่อนซื้อ

สแนปซัม! เครื่องกรองน้ำมีตั้งแต่ 3 ขั้นยัน 7 ขั้น ยิ่งกรองหลายขั้น น้ำต้องยิ่งสะอาดแน่ๆ!

ซัมใจเย็นๆ สแนป จำนวนขั้นไม่ได้บอกอะไรเลย ต้องดูว่าแต่ละขั้นกรองอะไร มาไล่ดูกัน

กล่องเครื่องกรองน้ำชอบชูตัวเลข 3 ขั้น 5 ขั้น 7 ขั้นตัวโตๆ แต่ตัวเลขนั้นบอกแค่ว่ามีไส้กรองกี่ชิ้น ไม่ได้บอกว่าแต่ละชิ้นทำหน้าที่อะไร หรือมีใครทดสอบรับรองไว้หรือเปล่า แฟ้มคดีนี้จะย้อนไปดูต้นเรื่องของน้ำสะอาดก่อน แล้วค่อยมาดูว่าบนฉลากควรอ่านตรงไหน

หลักฐานชิ้นที่ 1แผนที่ของหมอจอห์น สโนว์ ปี 1854

ปลายเดือนสิงหาคม 1854 อหิวาตกโรคระบาดในย่านโซโห กรุงลอนดอน มีคนเสียชีวิตราว 500 คนในเวลาประมาณ 10 วัน ตามข้อมูลของ London Museum หมอส่วนใหญ่ในยุคนั้นเชื่อว่าโรคแพร่ผ่าน "อากาศเสีย" แต่หมอ John Snow สงสัยว่ามากับน้ำ

สโนว์จดที่อยู่ของผู้เสียชีวิตลงบนแผนที่ โดยใช้แถบสีดำ 1 แท่งแทนผู้เสียชีวิต 1 คน แถบเหล่านั้นไปกองอยู่รอบปั๊มน้ำบนถนน Broad Street (ปัจจุบันคือ Broadwick Street) เจ้าหน้าที่จึงถอดคันโยกปั๊มออก ต่อมาพบว่าบ่อน้ำนั้นปนเปื้อนน้ำเสียที่รั่วมาจากท่อ

สแนปแปลว่าน้ำที่ดูใสๆ ก็ไว้ใจไม่ได้

เรื่องเล่าที่ว่า "ถอดคันโยกแล้วโรคหยุดทันที" ต้องระวังไว้หน่อย เพราะมีแหล่งข้อมูลระบุว่าตอนนั้นการระบาดใกล้จบอยู่แล้ว สิ่งที่แผนที่ให้เราได้จริงๆ คือหลักฐานว่าน้ำเป็นตัวการ

หลักฐานชิ้นที่ 2คลอรีนที่อ่างเก็บน้ำ Boonton ปี 1908

วันที่ 26 กันยายน 1908 อ่างเก็บน้ำ Boonton ซึ่งจ่ายน้ำให้เมือง Jersey City ในรัฐนิวเจอร์ซีย์วันละราว 40 ล้านแกลลอน เริ่มเติมคลอรีนอย่างต่อเนื่อง คู่มือ M20 ของสมาคมการประปาอเมริกัน (AWWA) บันทึกว่านี่เป็นระบบประปาเมืองแห่งแรกในอเมริกาเหนือที่ใช้คลอรีนต่อเนื่อง

แต่แหล่งข้อมูลอื่นยังบอกปีและตัวบุคคลไม่ตรงกัน ทีมเราจึงขอเรียกว่า "หนึ่งในแห่งแรกๆ" ที่สำคัญคือ การกรองกับการฆ่าเชื้อเป็นคนละงานกันมาตั้งแต่ยุคแรก

หลักฐานชิ้นที่ 3แต่ละขั้นทำคนละงาน

สแนปงั้นเครื่องกรองที่บ้านก็ทำงานแบบเดียวกันหมดสิ

ซัมไม่เลย แต่ละขั้นทำคนละงาน

• ไส้กรองตะกอน อยู่ขั้นแรก ดักเศษผงและตะกอนที่ลอยมากับน้ำ
• คาร์บอนกัมมันต์ คู่มือของ US EPA สำหรับระบบน้ำขนาดเล็กอธิบายว่าดูดซับสารอินทรีย์สังเคราะห์และสารที่ทำให้เกิดรสและกลิ่นได้ จึงมักใช้ปรับรสกลิ่นและลดคลอรีน
• RO (Reverse Osmosis) ใช้แรงดันอัดน้ำผ่านเมมเบรนกึ่งซึมผ่าน น้ำที่ผ่านออกมาคือน้ำที่เรานำไปใช้ ส่วนน้ำเข้มข้นที่เหลือจะถูกปล่อยทิ้งลงท่อ EPA ระบุว่า RO ลดสารอย่างตะกั่ว ทองแดง โครเมียม และสารหนูได้ และมาตรฐาน NSF/ANSI 58 กำหนดให้ระบบ RO ต้องลดของแข็งที่ละลายในน้ำทั้งหมด (TDS) ได้อย่างน้อย 75%
• UV ตามเอกสารของ EPA เป็นขั้นที่ทำให้เชื้อจุลินทรีย์หมดฤทธิ์ ไม่ได้กำจัดสารเคมี และต้องเปลี่ยนหลอดตามรอบ

ระบบ RO ใต้ซิงก์ทั่วไปจึงเรียงแบบนี้ คือตะกอนและคาร์บอนก่อนถึงเมมเบรน แล้วตามด้วยคาร์บอนอีกชั้นและถังเก็บน้ำ คำถามที่ควรถามจึงไม่ใช่ว่ามีกี่ขั้น แต่คือแต่ละขั้นคืออะไร

หลักฐานชิ้นที่ 4RO เกิดที่ UCLA ปี 1959 และต้องจ่ายค่าตัวเป็นน้ำ

สแนปRO นี่ฟังดูไฮเทคสุดเลย

ปี 1959 ที่มหาวิทยาลัย UCLA ศาสตราจารย์ Samuel Yuster กับนักศึกษา Sidney Loeb และ Srinivasa Sourirajan ทำเมมเบรน RO สังเคราะห์จากเซลลูโลสอะซิเตตสำเร็จ เมมเบรนนี้กั้นเกลือไว้และให้น้ำจืดผ่านได้ ด้วยอัตราไหลและแรงดันที่ใช้งานได้จริง ตามข้อมูลของ UCLA Samueli ทีมนี้ยื่นขอสิทธิบัตรในปีถัดมา คือ 1960

แต่ RO มีสิ่งที่ต้องแลกด้วย เอกสารประกอบข้อกำหนด WaterSense ของ US EPA (พฤศจิกายน 2024) ระบุว่าเครื่อง RO แบบติดที่จุดใช้น้ำทั่วไป ทิ้งน้ำราว 5 แกลลอนขึ้นไปต่อน้ำดี 1 แกลลอน หรือมีประสิทธิภาพราว 10 ถึง 20% ขณะที่มาตรฐาน ASSE 1086 ตั้งเกณฑ์ขั้นต่ำไว้ที่ 40% และตอนที่ EPA ศึกษาเรื่องนี้ ก็เจอผลิตภัณฑ์ที่ได้ใบรับรองนี้แค่ระบบเดียว

สแนปโห น้ำทิ้งเยอะกว่าน้ำที่ได้อีก

หลักฐานชิ้นที่ 5บนฉลากมีมาตรฐานให้อ่าน ไม่ได้มีแค่จำนวนขั้น

มาตรฐานของสหรัฐฯ ที่มักเห็นบนฉลากเครื่องกรองน้ำ แบ่งตามหน้าที่ของแต่ละส่วนดังนี้

• NSF/ANSI 42 ด้านรสชาติ กลิ่น และคลอรีน
• NSF/ANSI 53 การลดสารเจือปน โดยรับรองเป็นรายสาร
• NSF/ANSI 55 ระบบ UV
• NSF/ANSI 58 เครื่อง RO ทั้งวัสดุ โครงสร้าง การลด TDS และประสิทธิภาพการใช้น้ำ

จุดที่หลายคนมองข้ามคือ ใบรับรองครอบคลุมเฉพาะสารที่ผู้ผลิตระบุไว้ ไม่ได้แปลว่าลดได้ทุกสาร และเครื่องที่มีทั้ง RO และ UV ก็ต้องผ่านมาตรฐานของแต่ละส่วนแยกกัน นอกจากนี้ EPA ยังระบุว่าสหรัฐฯ ไม่มีมาตรฐานกลางที่บังคับใช้กับเครื่องกรองน้ำในบ้าน

แล้วในไทยล่ะ

สแนปแล้วบ้านเรามีมาตรฐานคุมไหม

ซัมมาตรฐานอุตสาหกรรมของเครื่องกรองน้ำดื่มในบ้านเป็นแบบสมัครใจ ไม่มีกฎบังคับ เราเลยต้องอ่านฉลากเอง

ตามคำตอบของเจ้าหน้าที่สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) บนเว็บบอร์ดของ สมอ. มาตรฐานของไทยคือ มอก. 2392-2551 เครื่องกรองน้ำดื่ม สำหรับครัวเรือน ครอบคลุมวัสดุ คุณลักษณะ ฉลาก และการทดสอบ และเป็นมาตรฐานทั่วไป ไม่ใช่มาตรฐานบังคับ

เช็กลิสต์ก่อนซื้อ

1. แต่ละขั้นคืออะไร ตะกอน คาร์บอน RO หรือ UV อย่าดูแค่จำนวนขั้น
2. ฉลากมาตรฐาน NSF/ANSI 42, 53, 55, 58 หรือ มอก. 2392-2551 และรับรองสารอะไรบ้าง
3. ถ้าเป็น RO ทิ้งน้ำกี่ลิตรต่อน้ำดี 1 ลิตร หรือมีค่าประสิทธิภาพการใช้น้ำระบุไว้ไหม
4. ค่าดูแล ไส้กรองและหลอด UV ต้องเปลี่ยนบ่อยแค่ไหนตามคู่มือ และชุดเปลี่ยนราคาเท่าไหร่ (กปน. แนะนำให้เปลี่ยนไส้กรองตามคู่มืออย่างเคร่งครัด)

สรุปคดี

• จำนวนขั้นไม่ได้บอกว่าน้ำสะอาดกว่า เพราะแต่ละขั้นทำคนละงาน
• ความต่างที่วัดได้จริง อยู่ที่ใบรับรองว่าลดสารอะไร และเครื่องทิ้งน้ำเท่าไหร่

ซัมสรุปคดี สแนป จำนวนขั้นกับราคาไม่ได้บอกว่าสะอาดกว่า ให้ดูว่ารับรองสารอะไร และทิ้งน้ำเท่าไหร่